W europejskim sektorze budownictwa i nieruchomości następuje jedna z największych zmian regulacyjnych ostatnich dekad. Nowelizacja dyrektywy EPBD (Energy Performance of Buildings Directive) wprowadza nowe podejście do oceny wpływu budynków na środowisko. Dotychczas regulacje koncentrowały się głównie na zużyciu energii podczas użytkowania budynku. Nowe przepisy wprowadzają jednak znacznie szerszą perspektywę, obejmującą emisje powstające w całym cyklu życia obiektu. W centrum tej zmiany znajduje się koncepcja Whole Life Carbon, czyli całkowitego śladu węglowego budynku od momentu pozyskania materiałów aż po jego rozbiórkę.

Dla deweloperów, projektantów, banków finansujących inwestycje oraz instytucji publicznych oznacza to fundamentalną zmianę sposobu planowania, projektowania, finansowania i raportowania projektów budowlanych. Wraz z wprowadzeniem nowych wymagań pojawia się również problem jakości danych środowiskowych, ich weryfikacji oraz możliwości audytu. W praktyce rynek zaczyna potrzebować infrastruktury, która pozwoli nie tylko obliczać emisje, ale również potwierdzać ich poprawność metodologiczną i zgodność z regulacjami.

Czym jest EPBD

EPBD, czyli Energy Performance of Buildings Directive, jest jednym z najważniejszych aktów prawnych Unii Europejskiej dotyczących sektora budownictwa. Dyrektywa została po raz pierwszy przyjęta w 2002 roku, a następnie kilkukrotnie aktualizowana w celu dostosowania regulacji do rosnących ambicji klimatycznych Unii Europejskiej.

Podstawowym celem dyrektywy jest poprawa efektywności energetycznej budynków oraz ograniczenie emisji gazów cieplarnianych generowanych przez sektor nieruchomości. Budynki odpowiadają za około 40 procent zużycia energii w Unii Europejskiej oraz za znaczną część emisji CO2. Z tego powodu sektor ten został uznany za kluczowy dla realizacji europejskiej polityki klimatycznej oraz celów neutralności klimatycznej do 2050 roku.

Nowa wersja EPBD wprowadza szereg zmian. Jedną z najważniejszych jest rozszerzenie zakresu analizy emisji budynku poza fazę jego użytkowania. Wcześniejsze regulacje skupiały się przede wszystkim na operational carbon, czyli emisjach związanych z ogrzewaniem, chłodzeniem, wentylacją oraz zużyciem energii w trakcie eksploatacji budynku. W aktualnym podejściu coraz większe znaczenie zyskują emisje powstające na wcześniejszych etapach cyklu życia inwestycji.

Nowelizacja dyrektywy EPBD wprowadza również nowe wymagania dotyczące raportowania emisji w cyklu życia budynku, czyli tzw. Whole Life Carbon. Oznacza to, że deweloperzy oraz inwestorzy będą musieli uwzględniać nie tylko efektywność energetyczną obiektu, ale także emisje powstające w trakcie produkcji materiałów budowlanych, transportu, budowy, modernizacji oraz rozbiórki budynku.

W praktyce EPBD zaczyna przekształcać sposób, w jaki rynek nieruchomości ocenia wpływ inwestycji na środowisko. Wraz z tą zmianą pojawiają się nowe wymagania dotyczące danych środowiskowych, metodologii obliczeń oraz systemów raportowania.

Co oznacza Whole Life Carbon

Whole Life Carbon jest koncepcją obejmującą całkowity ślad węglowy budynku w całym jego cyklu życia. W przeciwieństwie do tradycyjnych metod oceny emisji, które koncentrują się wyłącznie na fazie użytkowania, podejście Whole Life Carbon uwzględnia wszystkie etapy istnienia obiektu.

Analiza Whole Life Carbon obejmuje emisje powstające podczas wydobycia surowców, produkcji materiałów budowlanych, transportu, procesu budowy, użytkowania budynku, jego modernizacji oraz ostatecznej rozbiórki i utylizacji materiałów.

W praktyce oznacza to analizę emisji w kilku głównych fazach cyklu życia budynku. Pierwsza z nich obejmuje etap produkcji materiałów budowlanych. Jest to faza, w której powstaje duża część tzw. embodied carbon, czyli emisji związanych z wytworzeniem materiałów takich jak cement, stal, aluminium czy szkło.

Kolejna faza obejmuje transport materiałów na plac budowy oraz sam proces budowy. Następnie analizowana jest faza użytkowania budynku, która obejmuje zużycie energii na ogrzewanie, chłodzenie, oświetlenie oraz funkcjonowanie instalacji technicznych.

Ostatnim etapem jest faza końca życia budynku, obejmująca jego rozbiórkę, transport odpadów oraz ich przetwarzanie lub składowanie.

Whole Life Carbon pozwala uzyskać pełniejszy obraz wpływu budynku na środowisko i jest coraz częściej wykorzystywany w analizach środowiskowych, raportowaniu ESG oraz ocenie zgodności inwestycji z taksonomią UE.

Różnica między operational carbon a embodied carbon

Jednym z kluczowych elementów analizy emisji w budownictwie jest rozróżnienie między operational carbon a embodied carbon.

Operational carbon odnosi się do emisji powstających w trakcie użytkowania budynku. Są to emisje związane z zużyciem energii elektrycznej oraz energii cieplnej potrzebnej do funkcjonowania obiektu. Obejmują one m.in. ogrzewanie, chłodzenie, wentylację, oświetlenie oraz zasilanie urządzeń technicznych.

Przez wiele lat właśnie ten obszar był głównym przedmiotem regulacji dotyczących efektywności energetycznej budynków. Wprowadzano standardy energetyczne, certyfikaty energetyczne oraz różne systemy oceny efektywności energetycznej.

Embodied carbon odnosi się natomiast do emisji związanych z materiałami i procesami budowlanymi. Obejmuje on emisje powstające podczas wydobycia surowców, produkcji materiałów budowlanych, transportu oraz realizacji inwestycji.

W przypadku wielu nowoczesnych budynków emisje embodied carbon mogą stanowić nawet 50 procent całkowitego śladu węglowego budynku w całym cyklu życia. W miarę poprawy efektywności energetycznej budynków udział operational carbon maleje, natomiast znaczenie embodied carbon rośnie.

Dlatego nowe regulacje, w tym EPBD, zaczynają coraz bardziej koncentrować się na emisjach związanych z materiałami budowlanymi oraz procesem budowy.

Jak liczyć emisję w cyklu życia budynku

Obliczanie emisji w cyklu życia budynku opiera się na metodologii Life Cycle Assessment, czyli analizie cyklu życia produktu lub systemu.

W kontekście budownictwa analiza ta obejmuje wszystkie etapy istnienia budynku, od wydobycia surowców aż po jego rozbiórkę. Proces obliczania emisji polega na zebraniu danych dotyczących materiałów użytych w projekcie, procesów budowlanych, zużycia energii oraz innych czynników wpływających na emisje gazów cieplarnianych.

Metodologia LCA jest opisana w normach międzynarodowych, takich jak ISO 14040 oraz ISO 14044. W sektorze budownictwa kluczowe znaczenie ma również norma EN 15804, która określa zasady przygotowywania deklaracji środowiskowych produktów budowlanych.

Proces obliczania emisji w cyklu życia budynku wymaga dużej ilości danych wejściowych. Obejmują one m.in. ilości materiałów budowlanych, ich pochodzenie, procesy produkcyjne, transport, zużycie energii oraz sposób użytkowania budynku.

Na podstawie tych danych możliwe jest obliczenie całkowitej emisji gazów cieplarnianych związanej z inwestycją.

Rola EPD i LCA

W analizie emisji budynków kluczową rolę odgrywają deklaracje środowiskowe produktów, znane jako Environmental Product Declaration, czyli EPD.

EPD są dokumentami zawierającymi informacje o wpływie środowiskowym danego produktu w całym jego cyklu życia. W sektorze budownictwa deklaracje te dotyczą materiałów takich jak beton, stal, izolacje, szkło czy elementy instalacyjne.

Deklaracje EPD są opracowywane na podstawie analizy cyklu życia produktu i przygotowywane zgodnie z normą EN 15804. Dzięki temu możliwe jest porównywanie wpływu środowiskowego różnych materiałów oraz wykorzystanie tych danych w analizie Whole Life Carbon budynku.

Life Cycle Assessment stanowi podstawę metodologiczną dla obliczeń emisji. Metoda ta umożliwia identyfikację etapów cyklu życia produktu lub budynku, które generują największe emisje oraz pozwala na analizę potencjalnych działań redukcyjnych.

Największy problem rynku – brak walidacji danych

Jednym z największych wyzwań związanych z wprowadzeniem analiz Whole Life Carbon jest jakość danych środowiskowych wykorzystywanych w obliczeniach.

W praktyce dane te pochodzą z wielu różnych źródeł. Mogą to być deklaracje EPD, bazy danych materiałowych, informacje od producentów materiałów budowlanych oraz dane projektowe.

Problem polega na tym, że dane te często są niespójne, niekompletne lub trudne do zweryfikowania. W wielu przypadkach różne narzędzia obliczeniowe mogą generować różne wyniki dla tego samego projektu, w zależności od przyjętych założeń metodologicznych oraz jakości danych wejściowych.

Brak jednolitej infrastruktury walidacyjnej powoduje, że wyniki analiz emisji mogą być trudne do audytu i porównania.

Dlaczego banki będą wymagać dowodów emisji

Wraz z rozwojem regulacji dotyczących zrównoważonego finansowania rośnie znaczenie danych środowiskowych w procesie podejmowania decyzji inwestycyjnych.

Banki oraz instytucje finansowe coraz częściej muszą wykazywać zgodność swoich portfeli inwestycyjnych z taksonomią UE oraz raportować wpływ finansowanych projektów na klimat.

W praktyce oznacza to, że instytucje finansowe będą potrzebowały wiarygodnych danych dotyczących emisji generowanych przez finansowane inwestycje.

Brak możliwości weryfikacji tych danych może stanowić poważne ryzyko regulacyjne oraz reputacyjne dla banków.

Dlatego rośnie zapotrzebowanie na systemy, które umożliwią tworzenie audytowalnej ścieżki danych środowiskowych oraz potwierdzenie zgodności obliczeń z obowiązującymi metodologiami.

Gdzie pojawia się infrastruktura dowodowa

Wraz z rosnącymi wymaganiami regulacyjnymi pojawia się potrzeba stworzenia infrastruktury cyfrowej, która umożliwi zarządzanie danymi środowiskowymi w sposób spójny i audytowalny.

Tego typu rozwiązania nie zastępują narzędzi do obliczania emisji, lecz tworzą dodatkową warstwę odpowiedzialną za walidację danych, kontrolę metodologii oraz archiwizację informacji wykorzystywanych w analizach.

Jednym z przykładów takiego podejścia jest koncepcja infrastruktury danych środowiskowych rozwijana w ramach systemów takich jak Green Tech Data. Systemy tego typu mają na celu zapewnienie walidacji metodologicznej danych, archiwizacji danych wejściowych oraz tworzenia ścieżki audytowej dla raportów środowiskowych.

W kontekście nowych regulacji, takich jak EPBD, CSRD czy taksonomia UE, rola infrastruktury dowodowej będzie prawdopodobnie rosła. W miarę jak dane środowiskowe stają się elementem procesów finansowych i regulacyjnych, ich wiarygodność oraz możliwość weryfikacji stają się kluczowym elementem funkcjonowania rynku nieruchomości.

Zmiany regulacyjne wprowadzane przez dyrektywę EPBD oraz rosnące znaczenie koncepcji Whole Life Carbon oznaczają początek nowego etapu w rozwoju sektora budownictwa. W nadchodzących latach zdolność do gromadzenia, analizy oraz weryfikacji danych środowiskowych stanie się jednym z kluczowych czynników konkurencyjności na rynku nieruchomości.